30 सप्टेंबर किल्लारी भूकंप दिवस - महाराष्ट्राच्या इतिहासातील काळा दिवस | डॉ. विजय मोरे

लोक शोधक न्यूज

LOKA SHODHAK NEWS - सत्याचा शोध

३० सप्टेंबर किल्लारी भूकंप दिवस - एक भयानक सत्य

३० सप्टेंबर १९९३ रोजी पहाटे ३:५६ वाजता लातूर आणि उस्मानाबाद (आताचे धाराशिव) जिल्ह्यांत आलेला किल्लारी भूकंप हा महाराष्ट्राच्या इतिहासातील अत्यंत विनाशकारी आणि काळाकुट्ट अध्याय आहे. रिश्टर स्केलवर ६.२ ते ६.४ तीव्रतेच्या या भूकंपाने अवघ्या काही सेकंदांत हसतीखेळती गावे उध्वस्त झाली.

या नैसर्गिक आपत्तीचे भयानक सत्य म्हणजे सर्व लोक झोपेत असताना हा काळाचा घाला झाला. आदल्या दिवशी २९ सप्टेंबरला अनंत चतुर्दशी (गणपती विसर्जन) चा दिवस होता. संपूर्ण गाव गणरायाचे विसर्जन करून रात्री उशिरा गाढ झोपले होते. पहाटे ३:५६ वाजता जेव्हा जमीन हादरली, तेव्हा लोकांना सावरण्याची संधी मिळाली नाही. पारंपारिक दगड-मातीची घरे आणि जड छप्पर अंगावर कोसळल्यामुळे हजारो लोक झोपेतच जिवंत गाडले गेले.

भयावह आकडेवारी :-
- सुमारे ९,७४८ ते १०,००० लोकांचा मृत्यू
- ३०,००० पेक्षा जास्त नागरिक गंभीर जखमी
- १५,८५४ पाळीव जनावरांचा मृत्यू
- ५२ गावे पूर्णपणे उद्ध्वस्त तर ३०,००० घरे जमिनदोस्त

किल्लारीचा भूकंप हा शास्त्रज्ञांसाठी मोठा धक्का होता, कारण हा प्रदेश टेक्टोनिक प्लेटच्या सीमेवर येत नाही. दख्खनचे पठार हे स्थिर मानले जात होते. परंतु भूगर्भातील सुप्त फॉल्ट लाईन्स पुन्हा सक्रिय झाल्यामुळे आणि तेरणा नदीवरील निम्न तेरणा धरणाच्या पाण्याच्या दाबामुळे हा भूकंप झाल्याचा अंदाज वर्तवला गेला. केवळ १० कि.मी. खोलीवर केंद्र असल्याने प्रचंड विनाश झाला.

भूकंपा नंतर सरकारने लष्कर, पोलीस आणि स्वयंसेवकांच्या मदतीने युद्धपातळीवर मदतकार्य सुरू केले. ५२ गावे सुरक्षित स्थळी स्थलांतरित करून पुनर्वसन करण्यात आले. जगभरातून मदतीचा ओघ सुरू झाला होता.

आज ३३ वर्षांनंतरही, त्या दुर्घटनेच्या जखमा कमी झालेल्या नाहीत. या भीषण भूकंपात अकाली गेलेल्या सर्व निष्पाप माता, भगिनी, बालके आणि बांधवांच्या पवित्र स्मृतीस विनम्र अभिवादन आणि भावपूर्ण श्रद्धांजली. ईश्वर त्यांच्या आत्म्यास चिरशांती देवो.

- डॉ. विजय मोरे
(ज्येष्ठ समाजसेवक तथा समाजभूषण पुरस्कारित - महाराष्ट्र शासन)