आंतरराष्ट्रीय ऍनिमेशन दिन 28 ऑक्टोबर 2026 | International Animation Day History in Marathi | Charles-Emile Reynaud
🎬 आंतरराष्ट्रीय ऍनिमेशन दिन 🎨
International Animation Day - 28 ऑक्टोबर
डॉ. विजय मोरे विशेष संकलन | LOKSHODHAK NEWS PRESS
प्रस्तावना: दर वर्षी 28 ऑक्टोबर हा दिवस संपूर्ण जगभरात आंतरराष्ट्रीय ऍनिमेशन दिन (International Animation Day) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ कार्टून किंवा चित्रपटांपुरता मर्यादित नसून, तो एका सर्जनशील क्रांतीचा, तंत्रज्ञान आणि कल्पनाशक्तीच्या अद्भुत मिलाफाचा सन्मान आहे. आजच्या काळात जिथे लहान मुलांपासून ते मोठ्यांपर्यंत सर्वजण ऍनिमेशनच्या जादुई दुनियेत रमतात, त्या कलेचा आणि त्यामागील कलाकारांचा गौरव करण्याचा हा दिवस आहे.
📜 इतिहास - 1892 ची ऐतिहासिक घटना
या दिवसाचा इतिहास तब्बल 134 वर्ष मागे जातो. 28 ऑक्टोबर 1892 रोजी फ्रान्सचे महान शास्त्रज्ञ आणि कलाकार चार्ल्स-एमिल रेनॉड (Charles-Emile Reynaud) यांनी पॅरिसमधील ग्रेव्हिन म्युझियम (Grevin Museum) मध्ये पहिल्यांदा 'थिएटर ऑप्टिक' (Theatre Optique) या आपल्या अनोख्या शोधाद्वारे ऍनिमेटेड चित्रांचे सार्वजनिक प्रदर्शन केले होते. त्यांनी 'Pauvre Pierrot' आणि 'Clown and His Dogs' या तीन लघु ऍनिमेटेड फिल्म दाखवल्या होत्या. हा चित्रपटाचा जन्म होण्याच्या तीन वर्ष आधीचा काळ होता. लुमिएर बंधूंनी चित्रपटाचा शोध लावण्यापूर्वीच रेनॉड यांनी हलती चित्रे दाखवून जगाला थक्क केले होते. या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थच 28 ऑक्टोबर हा दिवस निवडला गेला.
🎯 सुरुवात कशी झाली?
या दिवसाची अधिकृत सुरुवात 2002 मध्ये आंतरराष्ट्रीय एनिमेटेड फिल्म असोसिएशन (ASIFA - Association Internationale du Film d'Animation) द्वारे करण्यात आली. ASIFA ही युनेस्कोशी संलग्न असलेली आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे. 1960 मध्ये फ्रान्समध्ये या संस्थेची स्थापना झाली. 2002 मध्ये ASIFA ने जगभरातील ऍनिमेशन कलाकार, निर्माते, विद्यार्थी आणि प्रेक्षकांना एकत्र आणण्यासाठी या दिवसाची घोषणा केली. तेव्हापासून दरवर्षी 50 पेक्षा जास्त देशांमध्ये हा दिवस मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो. भारतातही पुणे, मुंबई, बंगळुरू, हैदराबाद येथे मोठ्या ऍनिमेशन स्टुडिओमध्ये या दिवशी विशेष कार्यशाळा घेतल्या जातात.
💡 ऍनिमेशन म्हणजे काय? त्याचे प्रकार
ऍनिमेशन म्हणजे स्थिर चित्रांना गती देण्याची कला. 'Animate' या लॅटिन शब्दापासून हा शब्द आला आहे, ज्याचा अर्थ 'जिवंत करणे' असा होतो. अनेक चित्रे वेगाने दाखवून डोळ्यांना हलत असल्याचा भास निर्माण करणे म्हणजे ऍनिमेशन.
1) ट्रेडिशनल (2D) ऍनिमेशन: हाताने काढलेली चित्रे - जसे जुने मिकी माऊस, टॉम अँड जेरी.
2) 3D ऍनिमेशन: कॉम्प्युटरद्वारे बनवलेले - जसे Toy Story, Frozen, बाहुबली मधील VFX.
3) स्टॉप मोशन: वस्तू थांबवून फोटो काढून बनवलेले - जसे Shaun the Sheep.
4) मोशन ग्राफिक्स: जाहिराती आणि न्यूज चॅनेल मध्ये वापरले जाणारे ग्राफिक्स.
5) व्हाईट बोर्ड ऍनिमेशन: शिक्षण क्षेत्रात वापरले जाणारे.
🇮🇳 भारत आणि ऍनिमेशन उद्योग
भारतात ऍनिमेशन उद्योगाची उलाढाल आज 15000 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त झाली आहे. 1990 मध्ये रामायण, महाभारत सारख्या मालिकांपासून सुरुवात झाली. आज छोटा भीम, मोटू पतलू, हनुमान सारखी पात्रे घराघरात पोहोचली आहेत. मुंबई, पुणे, हैदराबाद, बंगळुरू ही भारताची ऍनिमेशन हब बनली आहेत. अनेक मराठी तरुण या क्षेत्रात करिअर करत आहेत. हॉलिवूडच्या अनेक मोठ्या फिल्म्सचे VFX काम भारतात होते. 'RRR', 'ब्रह्मास्त्र', 'आदिपुरुष' सारख्या फिल्ममध्ये भारतीय ऍनिमेटर्सचे मोठे योगदान आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देखील AVGC (Animation, Visual Effects, Gaming, Comics) सेक्टरला प्रोत्साहन देण्यासाठी विशेष धोरण जाहीर केले आहे.
🎓 उद्देश आणि महत्व
या दिवसाचा मुख्य उद्देश ऍनिमेशनची कला, त्यामागील कलाकार, शास्त्रज्ञ आणि तंत्रज्ञांचा सन्मान करणे आणि या सर्जनशील उद्योगाला जागतिक स्तरावर प्रोत्साहन देणे हा आहे. ऍनिमेशन केवळ मनोरंजन नाही, तर ते शिक्षण, वैद्यकीय, जाहिरात, आर्किटेक्चर अशा अनेक क्षेत्रात वापरले जाते. लहान मुलांच्या शिक्षणासाठी, गुंतागुंतीच्या शास्त्रीय संकल्पना सोप्या करण्यासाठी ऍनिमेशन हे सर्वोत्तम माध्यम आहे. या दिवशी जगभरात ऍनिमेशन फिल्म फेस्टिव्हल, कार्यशाळा, सेमिनार, स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. नवीन कलाकारांना आपली कला दाखवण्याची संधी मिळते.
"ऍनिमेशन म्हणजे कल्पनेला पंख देणारी जादू आहे - वॉल्ट डिस्ने"
जिथे शब्द संपतात, तिथे ऍनिमेशन बोलू लागते.
📅 28 ऑक्टोबर 2026 | आंतरराष्ट्रीय ऍनिमेशन दिन विशेष लेख
Comments
Post a Comment