राष्ट्रीय शिक्षण दिन विशेष : भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचे चरित्र व कार्य

राष्ट्रीय शिक्षण दिन विशेष : ज्ञानाचा दीप पेटवणारे भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री मौलाना अबुल कलाम आझाद

लोकशोधक न्यूज | ११ नोव्हेंबर २०२६

आज ११ नोव्हेंबर, भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री भारतरत्न मौलाना अबुल कलाम आझाद यांची जयंती. हा दिवस संपूर्ण देशात "राष्ट्रीय शिक्षण दिन" म्हणून साजरा केला जातो.

जन्म आणि बालपण :

मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचा जन्म ११ नोव्हेंबर १८८८ रोजी मक्का येथे झाला. त्यांचे पूर्ण नाव अबुल कलाम गुलाम मुहियुद्दीन अहमद आझाद असे होते. लहानपणापासूनच ते अत्यंत हुशार होते. त्यांनी वयाच्या ११ व्या वर्षीच आपले पहिले मासिक काढले होते. त्यांना उर्दू, फारसी, अरबी, हिंदी आणि इंग्रजी या भाषा अवगत होत्या.

स्वातंत्र्य लढ्यातील योगदान :

मौलाना आझाद हे थोर स्वातंत्र्यसैनिक, पत्रकार आणि विचारवंत होते. त्यांनी "अल-हिलाल" आणि "अल-बिलाग" या वृत्तपत्रांमधून ब्रिटिशांविरुद्ध जनजागृती केली. हिंदू-मुस्लीम ऐक्याचे ते खंदे पुरस्कर्ते होते. महात्मा गांधीजींचे ते अत्यंत विश्वासू सहकारी होते. १९२३ मध्ये वयाच्या अवघ्या ३५ व्या वर्षी ते काँग्रेसचे सर्वात तरुण अध्यक्ष बनले.

पहिले शिक्षणमंत्री म्हणून कार्य :

स्वातंत्र्यानंतर पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांना शिक्षणमंत्रीपदाची जबाबदारी मिळाली. १९४७ ते १९५८ या ११ वर्षांत त्यांनी भारतीय शिक्षणाचा पाया रचला.

त्यांचे महत्त्वाचे कार्य :

• विद्यापीठ अनुदान आयोग (UGC) ची स्थापना
• भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (IIT) ची स्थापना - पहिली IIT खरगपूर येथे
• अखिल भारतीय तांत्रिक शिक्षण परिषद (AICTE) ची स्थापना
• साहित्य अकादमी, ललित कला अकादमी, संगीत नाटक अकादमीची स्थापना
• मोफत आणि सक्तीच्या प्राथमिक शिक्षणाचा पुरस्कार
• प्रौढ शिक्षण आणि स्त्री शिक्षणावर भर

विचार आणि सन्मान :

"शिक्षणाशिवाय राष्ट्राची प्रगती अशक्य आहे" हा त्यांचा ठाम विश्वास होता. शिक्षण हे केवळ नोकरीसाठी नाही, तर माणूस घडवण्यासाठी आहे, असे ते सांगत. त्यांच्या निधनानंतर १९९२ मध्ये त्यांना भारतातील सर्वोच्च नागरी सन्मान "भारतरत्न" ने गौरवण्यात आले. २२ फेब्रुवारी १९५८ रोजी त्यांचे निधन झाले.

आजच्या दिवशी त्यांच्या विचारांना आणि कार्याला विनम्र अभिवादन !
शुभेच्छुक - विजय मोरे

- लोकशोधक न्यूज -